THS (TRL) nasıl belirlenir sorusu. özellikle çağrı zamanlarında diPMO’ya  en çok yöneltilen sorulardan bir tanesi. Bu konuyu farklı bir yazımızda değerlendirmiştik.  TÜBİTAK TEYDEB de bu iş için bir soru seti yayınladı. Buna rağmen çoğu kişi THS (TRL) belirlerken sezgisel davranıyor. Gerek bizlerin gerekse proje sahiplerinin bu konuya sıklıkla şöyle yaklaştığı aşikar:

Prototip varsa, projenin THS (TRL) seviyesi 6’dır. Demo yapılmışsa, THS (TRL) seviyesi 7’dir. Satış başladıysa, THS (TRL) seviyesi 7’dur.

Oysa TRL (Technology Readiness Level – Teknoloji Hazırlık Seviyesi), bir “yorum” değil; test ortamı, doğrulama seviyesi ve entegrasyon derinliği üzerinden belirlenen teknik bir olgunluk göstergesidir.

Öte yandan yanlış belirlenen THS (TRL) seviyeleri, yanlış programa başvuruya neden olur. TEYDEB projeleri özelinde THS (TRL) seviyelerinin olduğundan yüksek seçilmişse, hakemler projenin teknik yeterliliğini abartılı bulur. Tüm bunlar proje planını da etkiler.

2025-2 döneminde TÜBİTAK’ın önceki dönemlere göre daha az projeye destek verdiğini görüyoruz. Destek almanın zorlaştığı bu ekosistemde, teknik yeterliliğin yanında konumlandırma da önem kazanıyor. Yanlış konumlandırmanın başlangıcını da yanlış THS (TRL) seviyesi seçimi oluşturuyor.

THS (TRL) Belirleme Neden Stratejik Bir Karardır?

THS (TRL) yalnızca teknik bir tablo değildir. Bu teknik tablonun kullanılmayışı, yönetim – Ar-Ge ve satış ekipleri arasında net bir iletişim kurulamamasını da beraberinde getirir. Örneğin, yönetim “prototip”i hemen satmak ister. Satış ekibi biraz daha insaflıdır. Gerçek ortamda test yani THS 7 seviyesi satış için daha makuldür. Ar-Ge ise THS 6-8 arasında bir ürünü çoğunlukla bitmiş sayar. Ama müşteriler, bu seviyelerin hiç birinden tatmin olmaz.

Oysa THS (TRL) seviyesini doğru belirlersek;

• Proje Ar-Ge mi yoksa Ür-Ge mi netleşir.
• Bütçe netlik kazanır.
• Ekip risk analizini doğru yapar.
• Ticarileşme takvimi kesinleşir.
• Danışmanlar doğru destek programı/proje/öncelik seçimi yapar.

Aynı program içinde, farklı TRL seviyelerindeki projeleri aynı kurguyla sunmayız. Hakemler, TRL seviyesini sizin beyanınızdan değil, yazdığınız teknik içerikten okur. Metin ile seviye arasında tutarsızlık olmamalıdır.

THS (TRL) Nasıl Belirlenir?

Teknoloji Hazırlık Seviyesini belirlemenin en sağlam yolu, TÜBİTAK tarafından yayınlanan soru setini dikkate almaktır. Ancak bu sorulara verilen yanıtlar çoğu zaman teknik kanıtla değil, proje sahibinin niyetiyle şekillenir.

Oysa THS (TRL) belirlerken üç temel eksen birlikte değerlendirilmelidir: Test Ortamı, Sistem Entegrasyonu, Doğrulama Derinliği

Öncelikle ürünün hangi ortamda test edildiği kritik bir göstergedir. Çalışmalar yalnızca laboratuvar doğrulaması ile mi sınırlıdır? Simülasyon ortamında mı test edilmiştir? Proje ekibi kontrollü ortamda pilot uygulama yapmış mı? Yoksa sistem gerçek saha koşullarında operasyonel olarak mı çalışıyor? Test ortamı, teknik olgunluğun seviyesini doğrudan etkiler.

İkinci olarak sistem entegrasyonu değerlendirilmelidir. Alt bileşenler ayrı ayrı mı doğrulanmıştır, yoksa sistem bütün olarak mı test edilmiştir? Ürün diğer sistemlerle entegre çalışabiliyor mu? Ekibin entegrasyon öncesinde yüksek bir THS (TRL) seviyesi iddia etmesi doğru değildir.

Üçüncü eksen ise doğrulama derinliğidir. Performans metrikleri ölçülmüş müdür? Ekip, çevresel stres testlerini ve kullanıcı validasyonu sonuçlarını araştırdı mı? Ekip, elde ettiği sonuçları tekrar edebiliyor mu? Teknik olgunluğu, bir sistemin yalnızca çalışması değil; ekibin ölçtüğü ve doğruladığı performans gösterir.

Bir prototipin varlığı, tek başına THS 6 anlamına gelmez. Bir demo olabilir. Ama bu demo sistemin operasyonel ortamda doğrulandığı anlamına gelmez.

THS (TRL) seviyesi, ürünün “varlığına” değil; doğrulama seviyesine dayanır.

En Sık Yapılan Hatalar

THS (TRL) belirleme sürecinde en büyük sorun teknik eksiklik değil, zihinsel kısayollardır. En sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:

• Prototip, bitmiş ürün demek değildir.
• Gerçek ortam testleri ile simülasyon evresi aynı değildir.
• Pilot uygulama operasyonel doğrulamaya eş değer değildir.
• Satışın başlaması, teknik olgunluk göstergesi olarak görülmez.

Peki THS (TRL) Seviyenizi Objektif Olarak Nasıl Görürsünüz?

Sezgisel yaklaşımın en büyük problemi şudur: herkes kendi ürününe karşı biraz fazla iyimser davranır. Bu da THS belirleme sürecini teknik bir analizden çıkarıp kişisel yoruma dönüştürür.

TÜBİTAK TEYDEB’in yayınladığı soru seti, THS (TRL) seviyesini belirlemek için önemli bir referans noktasıdır. Ancak uygulamada iki temel sorunla karşılaşıyoruz. Birincisi, soruların dili oldukça teknik ve yer yer karmaşık. İkincisi ise Excel formatındaki yapının kullanıcı deneyimi açısından pratik olmaması. Bu durum, özellikle teknik ekip dışındaki proje sahipleri için süreci zorlaştırabiliyor.

Bu ihtiyacı daha sade ve erişilebilir bir yapıya dönüştürmek amacıyla çevrimiçi bir THS (TRL) değerlendirme motoru geliştirdik.

Bu motorda:

• Klasik THS belirleme sorularını sadeleştirdik.
• Her soru için açıklayıcı örnekler sunduk.
• Değerlendirmenin doğrudan çevrimiçi ortamda yapılmasını sağladık.

Amacımız, THS belirleme sürecini teknik doğruluktan ödün vermeden daha anlaşılır ve sistematik hale getirmek.

Bize göre bu motoru 2026-1 dönemi çağrısına başvuranlar kullanmalı. Bunun yanında THS belirleme motoru, Ar-Ge ve satış ekipleri arasında ortak zemin arayan yöneticiler, yatırımcı sunumu öncesi teknik olgunluk seviyesini netleştirmek isteyen girişimler tarafından kullanılabilir.

Projeniz İçin Gerçekçi Bir THS Fotoğrafı Çekmeye Hazır Mısınız?

Birkaç dakikanızı ayırın, soruları yanıtlayın ve projenizin mevcut teknik olgunluk seviyesini netleştirin. Takıldığınız bir nokta olursa, değerlendirmeyi birlikte konuşmaktan memnuniyet duyarız.

Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) bir fikrin teknolojiye dönüşme yolculuğunu ölçen bir yaklaşımdır. Yaklaşım, ilk olarak 1970’li yıllarda NASA tarafından geliştirilmiştir. THS, uzay görevlerinde kullanılacak sistemlerin teknik olarak ne kadar hazır olduğunu net biçimde ortaya koymak için geliştirilmiştir. Zamanla farklı sektörlerde de kullanılmaya başlayan THS, fikirden ürüne geçen aşamaları 1’den 9’a kadar numaralandırır.

Günümüzde THS, otoritelerce doğru destek aracını belirlemek için kullanılmakta. TEYDEB desteklerinde ise THS beyanı başvuru aşamasında yapılıyor. THS doğru belirlemek için kurumun yayınladığı bir soru seti mevcut. Yazının devamında bu setin nasıl kullanılacağını adım adım açıklayacağız. Önce gelin, THS seviyelerine daha yakından bakalım.

THS Seviyeleri

Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS), 1’den 9’a kadar toplam dokuz aşamadan oluşur. Bu seviyeler, teknolojinin fikirden ürüne dönüşme yolculuğunu açık biçimde tanımlar. Her THS seviyesi, projenin teknik olgunluk düzeyini net şekilde gösterir. Aşağıda bu seviyeleri izlemek için yaygın olarak kullanılan bir ölçek verilmiştir.

THS yaklaşımını daha iyi anlamak için bir ürün üzerinden örnek verelim. Ürünümüzün Getir/Yemeksepeti gibi bir hızlı teslimat uygulaması olduğunu varsayalım.

THS 1–3: Fikirden Teknik Doğrulamaya

THS 1 – Temel ilkelerin gözlemlenmesi

İlk olarak, şehir içi sipariş teslimatına yönelik ihtiyaç fark edilmiştir. Ekip, kullanıcıların “hızlı teslimat” beklentisini analiz etti ve bu talebin teknolojiyle nasıl karşılanabileceğini tartıştı. Henüz bir teknoloji önerilmemiş, yalnızca kavramsal bir ihtiyaç tanımlanmıştır. Bu nedenle Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) fikir düzeyindedir.

THS 2 – Kavramsal çerçevenin oluşturulması

Bu aşamada ekip, sistemin nasıl işleyeceğini teorik olarak modellemeye başlar. Kullanıcıların uygulama üzerinden sipariş vereceği, restoranların siparişleri görüntüleyeceği ve kuryelerin harita tabanlı sistemle yönlendirileceği bir yapı tanımlanır. Özellikle bu aşamada teknoloji henüz fiziksel ya da dijital bir ürün haline gelmemiştir.

THS 3 – Kavram doğrulaması

Bir sonraki adımda ekip, sistemin teknik olarak uygulanabilirliğini test eder. Ekip, harita API’lerini kullanarak kurye takibini dener. Öte yandan, restoran, kullanıcı ve kurye etkileşimi simülasyon ortamında doğrudan gösterilmiştir. Bu şekilde, THS seviyesi fikirden deneysel doğrulamaya geçer.

THS 4–6: Geliştirme ve Prototip Aşamaları

THS 4 – Bileşen düzeyinde test

Bu aşamada, ekip sistemin ana bölümlerini ayrı ayrı geliştirir. Ekip üyeleri, kullanıcı arayüzünü, restoran panelini ve kurye uygulamasını bağımsız şekilde test eder. Her bileşen, diğerlerinden bağımsız olarak değerlendirilmiştir. Ancak sistem henüz entegre edilmemiştir. Bilindiği üzere bu aşama, yazılım geliştirme süreçlerinde sıklıkla görülen bir aşamadır.

THS 5 – Test ortamında bütünleşik doğrulama

Sonrasında ekip, tüm bileşenleri birleştirir ve sistemin test ortamında birlikte çalışmasını sağlar. Kullanıcılar ve test restoranlar üzerinden sipariş alma, yönlendirme ve teslimat döngüsü baştan sona denenmiştir. Ayrıca ekip, bildirim ve geri bildirim süreçlerini izler. Diğer bir ifadeyle bu seviyede, THS sistemin senaryo bazlı çalışabilirliğini gösterir.

THS 6 – Sınırlı ortamda prototip gösterimi

Bu noktada, ekip geliştirilen uygulamayı sınırlı sayıda kullanıcıyla sahada test eder. Örneğin, belirli bir mahallede uygulama yayınlanır ve gerçek siparişler alınır. Bu aşama, Teknoloji Hazırlık Seviyesi’nin saha öncesi en olgun aşamasıdır.

THS 7–9: Gerçek Ortam ve Ticarileşme

THS 7 – Gerçek ortamda test

Bu aşamada ekip, uygulamayı daha geniş bir bölgede aktif hale getirir. Örnek olarak uygulama gerçek restoranlardan gelen siparişleri alır ve kuryelerle teslimatları gerçekleştirir. Ayrıca ekip, kullanıcı deneyimi ve performans ölçümlerini analiz eder. Bu nedenle, THS seviyesi teknolojinin sahadaki gerçek performansını ortaya koyar.

THS 8 – Tamamlanmış sistem ve doğrulama

Bu aşamada ekip, sistemi tüm bileşenleriyle birlikte çalışır hale getirir. Ödeme altyapısı, güvenlik önlemleri ve raporlama sistemleri devreye alınır. Ek olarak, kullanıcı deneyimi ekip tarafından iyileştirilmiştir. Yani THS 8 aşaması, teknolojinin olgunlaştığını ve ticarileşmeye yaklaştığını gösterir.

THS 9 – Ticarileşmiş ürün

Son olarak ekip, sistemi pazara sunar ve yaygın kullanıma açar. Uygulama üzerinden siparişleri alır, gelir elde eder ve böylelikle müşteri tabanını genişletir. Bu nedenle, THS 9 teknoloji ticarileşmiş, sürekli ve ölçeklenebilir hale geldiğinde tamamlanmış sayılır.

THS Seviyeleri ve TÜBİTAK TEYDEB Projeleri İlişkisi

Daha önce de ifade ettiğimiz üzere TEYDEB, başvuru sırasında THS beyanı yalnızca Proje Ön Bilgileri bölümünde verilir. Her ne kadar bunun için bir soru seti mevcutsa da bu soru setine göre seçilmiş THS’ı belirtmek zorunlu değildir.

Buna karşın kurum, belirtilen THS seviyesi ile projede yürütülecek çalışmalar sonucunda elde edilecek çıktıların uyumlu olmasını bekler. Örneğin, THS 3’te olan bir teknoloji için doğrudan ticarileşme hedefi koymak gerçekçi değildir. Benzer şekilde, THS 7 beyan edilen bir projede saha testi yapılmamışsa bu bir çelişki yaratır.

Bu nedenle, THS seviyesi ile iş paketleri arasında mantıklı bir geçiş olmalıdır. Çünkü iş paketleri teknik ilerlemeyi açıkça gösterebilmelidir. Örneğin, THS 4’ten THS 6’ya geçişin nasıl sağlanacağı anlatılmalıdır.

Kısacası, THS sadece teknik bir detay değildir. Aynı zamanda etkili bir planlama aracıdır. TEYDEB projelerinde doğru THS beyanı, projenin inandırıcılığını artırır.

TÜBİTAK TEYDEB THS Soru Seti

TEYDEB, başvuru sahiplerine bir THS soru seti sunar. Bu set, projenizin teknik olgunluk düzeyini anlamanıza yardımcı olur.
Her soru, teknoloji bileşenlerinin ne kadar hazır olduğunu ölçmeyi hedefler. Soruları dikkatle yanıtlamak, doğru seviyeyi belirlemenizi sağlar. Böylece hem iş planınızı şekillendirebilir hem de hedeflerinizi daha gerçekçi kurabilirsiniz. Doğru belirlenen THS seviyesi, değerlendirme sürecinde güven yaratır. TEYDEB THS soru seti buradan indirilebilir.

Projelerin THS seviyesini belirlemek için bu ve benzeri soru setleri kullanmak önemlidir. Çünkü pek çok başvuru sahibine göre projelerinin THS seviyeleri gerçekte olduğundan daha yüksektir. THS’ı şayet varsa çağrı dökümanına göre belirler fakat bu yöntem değerlendirici gözünde projenin inandırıcılığını zayıflatır.

Son olarak THS seviyesi, bir projede sadece teknik durum değil, aynı zamanda yol haritasıdır. TEYDEB başvurularında THS’yi doğru belirlemek, destek alınabilirliği artırır ve proje planının mantığını güçlendirir. Şayet THS en başından doğru belirlenirse, proje için doğru program seçimi kolaylaşır.

Sorularınız varsa ya da projeniz için doğru THS seviyesini birlikte değerlendirmek isterseniz, bizimle iletişime geçebilirsiniz.