TEYDEB Ön Kayıt Süreci 2 Kasım 2026 tarihinden itibaren artık yalnızca çevrimiçi. Artık TÜBİTAK’a basılı evrak gönderilmeyecek. Gönderilenler de dikkate alınmayacak.

Yeni sistemde kuruluş bilgileri Ticaret Bakanlığı’nın Merkezi Sicil Kayıt Sistemi’nden (MERSİS) otomatik geliyor. MERSİS’te olmayan bilgileri ise kuruluş kendisi giriyor. Onay e-imzayla veriliyor.

Daha önceden ön kaydı olan kuruluşların PRODİS üzerinden bilgilerini güncellenmesi gerekiyor. İlk defa kayıt yaptıracak olanlar ise TÜBİTAK TEYDEB tarafından yenilenen Kuruluş Bazlı Ön Kayıt Kullanıcı Kılavuzu‘na uygun hareket etmeleri ya da bu yazıyı okumaları yeterli. 🙂

TEYDEB Ön Kayıt Süreci Başlangıç Noktası – Kontrol

Tüm süreçler çevrimiçi yapılacağı için sürece başlamadan önce yapılması gereken bir kaç kontrol mevcut.

Bunlardan ilki kuruluş yetkilisinin e-imzası.  E-imza temin süreçleri bir kaç gün sürdüğünden, kontrollerin ya da teminin son haftaya bırakılmaması gerekir. Konuyla ilgili başka bir husus da e-imzanın kullanılacağı bilgisayar. E-imza adımında indirilen .jnlp dosyası kullanıyor. Bu nedenle bilgisayarda güncel sürümlü Java olmalı. Pratikte en çok takılınan yerlerden biri burası.

Doğrulanması gereken bir diğer husus da MERSİS kayıtlarının güncelliği. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi PRODİS ön kayıtta MERSİS’ten bilgi çekecek. Bu yüzden kontrol oldukça önemli. Bilgileri MERSİS’te yer almayanlar manuel bilgi girebilecek.

Ön kayıtta ayrıca telefon, e-posta, web adresi ve posta kodunun yanında KEP adresi gerekli. Bu bilgiler MERSİS’yte yok. Özellikle küçük şirketler şayet yoksa KEP adresi almalılar.

Kuruluş yetkilileri onay sürecini üstleneceğinden her bir yetkili için PRODİS hesabı açılması gerek.Hesap, eteydeb.tubitak.gov.tr adresindeki “Yeni Kullanıcı Kaydı” sekmesinden açılıyor.

Yetkili Seçimi – Hangi Belgeler Gerekli?

Yetkilendirme süreci MERSİS kayıtlarından gelen kuruluş yetkilisinin özelliklerine göre değişiyor.

Diyelim ki kuruluş yetkilileri, MERSİS’te münferit veya müşterek yetkili olarak tanımlı. Bu senaryoda, ön kayıt için herhangi bir destekleyici belge sunulmasına gerek yok. Yetkili e-imzayla onaylayınca sistem ön kaydı otomatik tamamlar.

MERSİS’te kuruluş yetkilisi “sınırlı yetkili” olarak tanımlıysa, kuruluşlar PRODİS’e yetki belgesi yüklemeli. Belge yüklendikten ve yetkili imzasından sonra ön kayıt TEYDEB onayına gidiyor. Aynı durum vekaletname verilmiş kişiler için de geçerli.

Mali veriler ve KOBİ ölçeği

Ön kaydın en çok hazırlık isteyen adımı mali veriler. Kuruluşlar kesinleşmiş son iki hesap dönemine ait çalışan sayısını ve mali verileri, KOBİ Yönetmeliği’ne göre hesaplayarak giriyor. Geçici vergi dönemi verileri kullanılmıyor.

Bağımsız işletmeler yalnızca kendi verilerini giriyor.

Ortak veya bağlı işletmeler ortaklık oranına göre ortak ya da bağlı işletmenin verilerini de ekliyor.

Büyük ölçekli kuruluşlar sadece kendi verilerini giriyor; işletme türü ve KOBİ ölçeği seçimi yapmıyor.

Bu iş tek seferlik değil. Ön kayıt sorumluları, mali verileri her yıl kurumlar vergisi beyannamesi verildikten sonra PRODİS’te güncellemeli. Mali verileri eksik olan kuruluşlar destek programlarına başvuramıyor; hata, proje başvurusunun ilk ekranında karşınıza çıkıyor. Bu yüzden ön kaydı yapmadan önce mali müşavirinizle birlikte son iki yılın rakamlarını ve KOBİ sınıfınızı netleştirmeniz gerekiyor.

Burada, sisteme girilmesi beklenen YİB hakkında da ufak bir bilgi verelim. YİB, yani Yıllık İşçi Birimi, kuruluşunuzun bir yıl içinde kaç kişi çalıştırdığını gösterir. Yıl boyunca tam zamanlı çalışan bir kişiyi 1 YİB olarak sayarsınız; kısmi zamanlı ya da yılın bir bölümünde çalışanları ise kesirli olarak hesaba katarsınız. Bu rakama mali müşavirinizden ya da varsa KOSGEB’in ilgili yıla ait KOBİ Beyannamenizden ulaşabilirsiniz.

Üç Vaka ve Yapılması Gerekenler

Hemen kuruluşların karşılaşması muhtemel sorunları durumlara göre değerlendirelim:

Onaylanmış kaydınız var: Bilgilerinizi PRODİS’te güncelleyin.

Kaydınız için revizyon mevcut: Revizyonu artık kağıtla değil, PRODİS’ten çevrim içi tamamlayın.

MERSİS numaranız PRODİS’e hatalı kaydedilmiş: Bunu kendiniz düzeltemiyorsunuz. Doğru MERSİS numarasını teydeb.onkayit@tubitak.gov.tr adresine e-postayla iletin; güncellemeyi TÜBİTAK yapıyor.

Kontrol Listesi

Ön kayıt sürecini kendi yürüten firmalar için kısa bir kontrol listesi oluşturduk.

TEYDEB Ön Kayıt tamamlandı, sıra projede

Ön kayıt, TEYDEB başvurusunun yalnızca ilk adımı. TÜBİTAK da ön kaydın her zaman yapılabildiğini hatırlatıyor ve çağrı açılmasını beklemeden yapılmasını öneriyor. Asıl belirleyici olan ise projenizin Ar-Ge niteliğini ve yenilikçi yönünü ikna edici biçimde anlatmak.

Takıldığınız konuya göre TÜBİTAK’ın destek adresleri şunlar:

PRODİS’teki teknik sorunlar: prodis@tubitak.gov.tr

Ön kayıt süreciyle ilgili sorular: teydeb.onkayit@tubitak.gov.tr

E-imza edinme süreci: teydeb.eimzadestek@tubitak.gov.tr

PRODİS’te takıldığınız bir nokta varsa ya da projenizin hangi TEYDEB programına uygun olduğunu netleştirmek istiyorsanız, diPMO ekibiyle 15 dakikalık ücretsiz ön görüşme planlayabilirsiniz.

TEYDEB 2026-2 Ar-Ge çağrısı geçtiğimiz günlerde TÜBİTAK tarafından yayınlandı. Gerek 1501 Sanayi Ar-Ge gerekse 1507 KOBİ Ar-Ge destek programlarında bazı değişiklikler söz konusu. Bu değişiklikler; destek oranlarını, proje destek tutarını, ticarileşme puanını ve öncelikli Ar-Ge alanlarını kapsıyor.

Bu değişiklikler tüm başvuru sahiplerini ilgilendiriyor. Özellikle ticarileşme puanı ve destek oranına ilişkin düzenlemeler ise daha önce TÜBİTAK desteği almış kuruluşlar açısından önem taşıyor.

Bu yazımızda TEYDEB 2026-2 çağrısında yapılan değişiklikleri önceki çağrı dönemiyle karşılaştırarak ele alacağız. Ayrıca firmaların başvuru öncesinde dikkat etmesi gereken noktaları değerlendireceğiz.

Destek Oranlarındaki Değişiklik

TEYDEB 2026-2 Ar-Ge çağrısında yapılan en önemli değişiklik, 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı’nın destek oranında. Yeni düzenlemeyle destek oranı, firmanın daha önce desteklenen proje sayısına göre belirlenecek. Firmanın destek alacağı ilk 5 proje için destek oranı %75. Sonraki projelerde destek oranı %60’a düşecek.

İlk 5 proje desteği içerisinde yer alan 1505, 1512/1812, 1831, 1702 programları sayıya dahil edilmeyecek. 1711 ve 1707 çağrılarında sadece tedarikçi kuruluşun desteklenen projeleri dikkate alınacaktır. Yani bu programlarda müşteri kuruluş olarak yer alanlar ilk 5 proje desteğinden faydalanabilecek.

Dolayısıyla daha önce birden fazla TÜBİTAK projesi yürütmüş firmaların, yeni başvurudan önce hangi projelerinin bu hesaplamaya dâhil olduğunu kontrol etmesi gerekiyor. Özellikle altıncı projesine yaklaşan kuruluşlar açısından bu değerlendirme, proje bütçesinin ve finansman planının hazırlanmasında önem taşıyor.

1501 Programında Destek Tutarı Artık 20 Milyon TL ile Sınırlı

TEYDEB 2026-2 Ar-Ge çağrısıyla birlikte 1501 programı bütçesi de değişti. Bildiğiniz üzere geçmiş çağrılarda 1501 programına bütçesi sınırsızdı. Yeni çağrıda ise proje başına TÜBİTAK 20 Milyon TL katkı sağlayacak. Bu açıdan başvuru sahipleri proje bütçesi ile destek tutarı arasındaki farkı gözden kaçırmamalı.

Burada hemen 20 Milyon TL’lik sınırın proje toplam bütçesi olmadığını hatırlatalım. İfade edilen destek kapsamına alınan harcama. Yani önce geçmiş proje sayısına göre destek oranı uygulanır. Ardından hesaplanan tutarın 20 milyon TL’yi aşması durumunda TÜBİTAK katkısı en fazla 20 milyon TL olacak.

Örneğin destek kapsamına alınan proje bütçesi 30 milyon TL olan bir firmanın ilk beş projesinden biri için %75 oranında hesaplanan destek tutarı 22,5 milyon TL’dir. Ancak yeni üst sınır nedeniyle TÜBİTAK katkısı 20 milyon TL’yi aşamayacaktır.

Bu nedenle özellikle yüksek bütçeli proje hazırlayan firmaların bütçe planlamasında yalnızca destek oranını değil, 20 milyon TL’lik üst sınırı da dikkate alması gerekiyor. Sınırı aşan bölümün kuruluşun kendi kaynaklarıyla karşılanması gerekecektir.

Ticarileşme Puanın Negatif Etkisi

TEYDEB değerlendirme sürecinde firmaların geçmiş projelerinden elde ettiği ticarileşme performansı da dikkate alınıyor. TÜBİTAK, tamamlanan projeler için sunulan Ticarileşme Raporlarından hareketle bir Firma Ticarileşme Puanı hesaplıyor. Bu puan, firmanın yeni proje başvurusuna ek puan olarak yansıtılıyor.

2026-1 çağrısında -1 ile +5 arasında uygulanan ticarileşme ek puanı, 2026-2 döneminde -5 ile +5 aralığına genişletildi.

Yeni düzenleme, geçmiş projelerinde güçlü bir ticarileşme performansı gösteren firmalar için avantaj sağlamaya devam ediyor. Buna karşılık proje çıktılarını ekonomik değere dönüştüremeyen firmalar, yeni başvurularında önceki döneme kıyasla daha yüksek bir puan kaybıyla karşılaşabilecek.

Firma Ticarileşme Puanı bulunmayan projelere bu kapsamda ek puan verilmeyecek. Ortaklı projelerde ise yürütücü kuruluşun ticarileşme puanı dikkate alınacak.

Bu nedenle daha önce TÜBİTAK desteği alan firmaların yeni başvuru öncesinde tamamlanan projelerine ait ticarileşme raporlarını ve bu projelerin ekonomik çıktılarını gözden geçirmesi önem taşıyor. Satış, ihracat, lisanslama, yeni müşteri kazanımı ve maliyet avantajı gibi sonuçların somut verilerle ortaya konulması, yalnızca geçmiş projenin raporlanması açısından değil yeni başvurular bakımından da önem kazandı.

Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konuları Değişti

TEYDEB 2026-2 Ar-Ge çağrısında, değişen diğer bir konu da öncelikli alanlar. Yeni çağrı döneminde 2026–2028 dönemi için belirlenen konu başlıkları geçerli.

Yeni düzenlemeye göre öncelikli alanlar iki eksen var: Endüstride Teknolojik Sıçrama ve Dijital Liderlik. Bu başlıkların altındaki önceliklere uygun projeye sahip firmalar 5 ek puan alacak.  Yeşil dönüşüm kapsamındaki konu başlıkları ise bu ek puan uygulamasının dışında.

Ek puanlar, Kurul Değerlendirme Eşik Değeri’nin üzerinde puan alan ve ilgili koşulları sağlayan projelere uygulanıyor. Dolayısıyla bir projenin öncelikli alanlardan biriyle eşleşmesi, tek başına desteklenmesi için yeterli olmayacak. Geçmiş çağrılarda olduğu gibi bu önceliklere girmeyenler de çağrı başvursuna uygun.

Başvuru sırasında proje konusunun öncelikli alanla ilişkisi yalnızca işaretlenmemeli. Projeye konu ürün veya teknolojinin ilgili başlığa nasıl katkı sağlayacağı açıklanmalı. Bu nedenle öncelikli alan dokümanı firmaların proje seçimde de bizce önemli bir araç.

2026–2028 Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konularını ve bu alanların proje örneklerini ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alacağız.

2026-2 Dönemi Çağrı Takvimi

Her zamanki gibi TEYDEB Yenilik Destekleri altında yer alan 1501 ve 1507 programları farklı takvime sahip. Her iki çağrı da 20.07.2026 tarihinde açılmasına rağmen; 1501 programı ön kayıtları için son tarih 22.10.2026. Bu tarih, 1507 programları içinse 26.10.2026. Çağrı kapanış tarihleriyse şöyle:

1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı – 26.10.2026

1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı – 11.11.2026

Başvuru yapacak firmaların çağrı kapanış tarihinden önce kuruluş bazlı ön kayıt onayını almış olması gerekiyor. Daha önce kuruluş bazlı ön kayıt onayı alan firmaların ise bu işlemi yeniden yapmasına gerek bulunmuyor.

Proje başvuru usulünde ya da formlarda herhangi bir değişiklik yok.

Değişikliklerin Önemi

TEYDEB 2026-2 Ar-Ge çağrısında yapılan değişikliklerle firmalar başvuru stratejilerini gözden geçirmeli. Daha önce destek alanlar geçmiş projelerini inceleyerek yeni başvurudaki destek oranlarını belirlemeli.

Tamamlanmış proje sahipleri açısından ticarileşme performansı artık daha önemli. Negatif ek puan uygulaması firmaların ileriki dönem projelerini olumsuz etkileyecek. Bu nedenle firmalar ticarileşmeye yakın projeleriyle başvurmalı.

Bunun yanında firmaların proje konularını güncellenen 2026–2028 Öncelikli Ar-Ge ve Yenilik Konuları ile karşılaştırması gerekiyor. Öncelikli alanlarla uyumlu projelerde bu ilişkinin başvuru dokümanında açık ve somut biçimde gösterilmesi önem taşıyor.

Yüksek bütçeli proje hazırlayan kuruluşların ise %75 veya %60 destek oranıyla birlikte 20 milyon TL’lik TÜBİTAK katkı sınırını dikkate alması gerekiyor. Proje bütçesi ve kuruluşun öz kaynak ihtiyacı bu sınır doğrultusunda planlanmalıdır.

Bu nedenle başvuru öncesinde aşağıdaki dört noktanın birlikte değerlendirilmesini öneriyoruz:

• Firmanın daha önce desteklenen proje sayısı
• Tamamlanmış projelerin ticarileşme performansı
• Proje konusunun güncel öncelikli alanlarla uyumu
• Proje bütçesi ve kuruluşun karşılaması gereken finansman tutarı

Projenizin 1501 veya 1507 programına uygunluğunu değerlendirmek ve değişikliklerin etkisini öğrenmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Projenizin Potansiyelini Keşfedin

Uzmanlarımızla gerçekleştireceğiniz 15 dakikalık ücretsiz ön değerlendirme görüşmesinde proje fikrinizi ve başvuru seçeneklerinizi birlikte inceleyelim.

Ön görüşmenizi planlamak için aşağıdaki butondan bize ulaşın!

TEYDEB proje bütçesi, TÜBİTAK 1501 ve 1507 programlarının kalbini oluşturuyor. Diğer projelerdeki gibi TEYDEB projelerinde de bütçe, Ar-Ge maliyet faaliyetlerinin maliyet planına ilişkin bilgi sunar. Bu nedenle projenin teknik içeriği kadar bütçe kurgusu da hakem değerlendirmelerinde önemli rol oynar.

Birçok başvuruda proje fikri güçlüdür fakat bütçe tutarsızlıkları projenin reddedilmesine neden olur. Bu nedenle bütçe hazırlanırken yalnızca gider kalemlerinin listelenmesi yeterli değildir. Aksine her giderin proje faaliyetleri ile ilişkisinin açık şekilde kurulması gerekir.

Bu yazıda TEYDEB proje bütçesi nasıl hazırlanır, TÜBİTAK 1501 ve 1507 projelerinde desteklenen gider kalemleri nelerdir ve bütçe hazırlanırken nelere dikkat edilmesi gerekir sorularını ele alıyoruz.

TEYDEB Proje Bütçesi Neden Önemli?

Giriş bölümünde de ifade ettiğimiz üzere, bütçe yalnızca finansal bir tablo değildir. Aynı zamanda projenin uygulanabilirliğini gösteren önemli bir göstergedir. Çünkü proje bütçesi maliyetler haricinde ilgililere şunlar hakkında bilgi sunar:

• Planlanan faaliyetler bütçeyle uyumlu mu?
• Personel planlaması mevcut mu?
• Projenin gerçekleştirilebilmesi için yeterli altyapı ihtiyacı ne? Bu altyapıların bütçeyle ilişkisi ne?
• Projenin kritik faaliyetlerine ilişkin maliyetlendirme nasıl yapılmış?
• Belirtilen ihtiyaçlar, proje sonrasında nasıl değerlendirilecek?

Bu nedenle iyi hazırlanmış bir TEYDEB proje bütçesi, projenin teknik planının da sağlam olduğunu gösterir.

TEYDEB Bütçe Kalemleri

Çoğu TEYDEB projesinde bütçe hemen hemen aynı kalemlerden oluşur. Bu kalemler Ar-Ge faaliyetlerinin yürütülmesi için gerekli maliyetleri kapsar. Bu kalemler;

• Personel Giderleri
• Seyahat Giderleri
• Alet-Teçhizat-Yazılım-Yayın Giderleri
• Ar-Ge Kuruluşlarına Yaptırılan İşlere İlişkin Giderler
• Danışmanlık ve Hizmet Alımı Giderleri
• Malzeme Giderleridir.

Bu gider kalemlerinin ortak özelliği, proje faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olma gerekliliğidir. Giderler bazında bütçe kalemlerini incelersek;

Personel Giderleri

TEYDEB proje bütçesinin en önemli kalemlerinden biri personel giderleridir. Çünkü Ar-Ge projelerinde en büyük maliyet genellikle insan kaynağıdır. Özellikle bilişim projelerinde personel giderlerinin toplam bütçeye oranı genellikle %90’ndan fazladır. Bu gider kalemi planlanırken, personelin projede alacağı rol dikkate alınır. Maliyetin oluşturulmasında verilen rolün yanında iş planında bu rolle ilişkili faaliyetin süresi de dikkate alınır.

Personel seçimlerinde, personel yetkinliği önemlidir. Örneğin, 1501 ve 1507 kodlu programlarda proje konusu ile alakalı eğitim görmüş en az bir adet lisans derecesine sahip firma çalışanı bir proje personeli olmalıdır. Aksi takdirde kurum hakem ataması sürecine geçmeden projeyi reddeder. Bu husus, çağrı dokümanında yer alan “Proje Değerlendirme Süreci” bölümünde açıkça belirtilmektedir.

Projede; kuruluş ortağı, yönetici, mühendis, tekniker, teknisyen ya da lise ve altı mezuniyete sahip personeller için maliyet belirtilebilir. Daha önce de ifade ettiğimiz gibi personel maliyetlerinin belirlenmesinde, personelin iş planına göre o işe ayıracağı zaman dikkate alınır. Şayet kuruluş mikro KOBİ ölçeğindeyse ve projesinde kuruluş ortağı görev alıyorsa, bu personel için gider talebinde bulunabilir. Genellikle firma ortakları ücretlerini huzur hakkı olarak almaktadır. Ancak TEYDEB huzur hakkını kabul edilen gider kalemlerinden saymaz. Bu nedenle firmalar projede maliyet belirtilecek firma ortağı için genel kurulu kararı alır. Bu karar, projede görev alacak personelin aylık bazda alacağı ücreti göstermelidir.

Burada hemen Küçük ya da Orta Ölçekli KOBİ’ler projelerinde çalışan kuruluş ortakları için maaş talebinde bulunulamayacağını hatırlatalım.

Personel maliyetlerinin geliştirilmesinde, başvuru tarihinden önceki 6 aylık maaş bordroları dikkate alınır. Burada, brüt ücret, SGK işveren payı ve işsizlik işveren payı dikkate alınır. Ek olarak, şayet personellere ikramiye veriliyorsa bu giderin beyanı için personellerin sözleşmesinde tanımlı ikramiyeler veya toplu iş sözleşmesinde kapsamında tanımlı ikramiyeler dikkate alınır. Bunların haricinde, fazla mesai, prim, yol, yemek, yakacak ve benzeri giderler dikkate alınmaz.

TEYDEB proje bütçelerinde personeller için belirtilebilecek üst limitleri sunumumuzdan bir görselle verelim.

Seyahat Giderleri

TÜBİTAK TEYDEB projelerinde proje personeline ait ekonomi sınıfı uçak bileti giderleri bütçeye dahil edilebilir. Planlanan seyahatler proje süresi içerisinde proje faaliyetleriyle ilişkili olmalıdır.

Alet-Teçhizat-Yayın-Yazılım Giderleri

TEYDEB projelerinde en dikkatli planlanması gereken bütçe kalemlerinden biri alet-teçhizat, yayın ve yazılım giderleridir. Bu kalemler, hakemler tarafından çoğu zaman altyapı yatırımı olarak değerlendirilme riski taşıdığı için özellikle dikkatle gerekçelendirilmelidir. TEYDEB, Ar-Ge destekleriyle mevcut altyapıyı genişletmeyi amaçlamaz.

Bu nedenle başvuru sahipleri, Ar-Ge çalışmalarında doğrudan kullanacakları ekipmanları proje bütçesine dahil etmelidir. Yazılım giderleri için de aynı yaklaşımı uygulamak gerekir.Yazılım lisansları proje faaliyetleriyle doğrudan ilişki kurmalıdır. Örneğin genel kurumsal kullanım amacı taşıyan ERP gibi yazılımlar Ar-Ge ile doğrudan bağlantılı olmadığı için TEYDEB proje bütçesine dahil edilmemelidir.

Ar-Ge Kuruluşlarına Yaptırılan İşlere İlişkin Giderler

Ar-Ge kuruluşu; bilimsel ve teknik bilgi birikimini artırmak, yeni ürünler/süreçler geliştirmek veya mevcutları iyileştirmek amacıyla sistematik, yaratıcı ve yenilikçi faaliyetler yürüten birimlerdir. Şayet projede üniversiteler, teknoparklar, Teknoloji Transfer Ofisleri ya da Ar-Ge şirketlerinden destek alnacaksa, bu gider kaleminde bütçelendirilmelidir.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus özellikle  bir akademisyenle çalışılacaksa, akademisyen ve firma sahibi arasındaki ilişkinin sözleşmeyle tanımlı olmasıdır. Şayet akademisyen desteği üniversite üzerinden direkt alacaksa, akademisyen proje planı ile kendi bölümüne başvurur. Birimden görevlendirme çıkması halinde projede görev alabilir.

Danışmanlık ve Hizmet Alımı Giderleri

Bu gider kaleminde, başvuru sahibin firma dışından alacağı hizmetlere ilişkin giderleri bütçelendirir. Bu giderlere

• YMM Rapor Hazırlama Hizmeti
• Proje Yazım Hizmeti
• Eğitim
• Test/Analiz
• İşçilik
• Ara Mamül Üretimi
• Kalıp Tasarımı ve Üretimi
• Konferans/Fuar Katılımı

örnektir. Bu gider de tıpkı Alet-Teçhizat-Yayın-Yazılım bütçe kalemi gibi dikkatli düzenlenmelidir. İşletmenin yetenekleri dahilinde olmayan ya da yetenek geliştirmeyi planlamadığı fakat proje kapsamında gerek duyduğu faaliyetler burada beyan edilmelidir. Ar-Ge niteliği olan dış kaynak alımları ise burada beyan edilmemelidir. Şayet proje sahibi Ar-Ge niteliği olan bir işi firma dışından temin ediyorsa, projeye olan özgün katkısı düşer. Bu da projenin reddolmasına yol açabilir.

Malzeme Giderleri

Başvuru sahipleri, prototip üretiminde kullanacakları malzemelere ilişkin giderleri bu kalemde beyan eder. Proje yapısına göre tek bir prototip veya birden fazla prototip için malzeme bütçesi geliştirilebilir.

Bu giderde proje sahiplerini en çok bütçeyi çıkarmak zorlar. Çünkü bilindiği gibi program, henüz başlanmamış projeleri destekler. Bu da malzeme bütçesini oluşturmayı zorlaştırır. Özellikle makine projelerinde bu zorluk malzemeleri gruplandırarak ve tahmini bir maliyet vererek çözülebilir.

Başvuru sahipleri, TEYDEB bütçe kalemlerini oluştururken özellikle ithal malzeme ve ürünlerde oluşabilecek kur artışı riskini dikkate almalıdır. Kurum, piyasa araştırması kapsamında başvuru sahiplerinden herhangi bir proforma fatura veya teklif talep etmez. Bu durum, proje bütçesini oluştururken başvuru sahiplerine belirli ölçüde esneklik sağlar. Destek ödemelerinde ise kurum, ilgili gider kalemleri için fatura tarihindeki döviz kurunu esas alır. Bu nedenle başvurularda mümkün olduğunca gerçeğe yakın bir bütçe oluşturulmasını tavsiye ediyoruz.

Öte yandan kurum, proje yürütme sürecinde sunulan gerekçeleri değerlendirir ve gerekli gördüğü durumlarda bütçe kalemlerinde değişiklik yapılmasına izin verir. Örneğin başvuru sahipleri, başvuru sırasında gözden kaçırdıkları bir malzeme için dönem raporlarında destek talep eder. Aynı şekilde proje kapsamında kullanılan bir malzemeyi değiştirmek de mümkündür. Ancak başvuru sahipleri bu tür değişiklikler için mutlaka gerekçeli bir açıklama sunmalıdır.

TEYDEB Proje Bütçesinde En Çok Yapılan Hatalar

TEYDEB proje başvurularında birçok firma teknik olarak güçlü projeler hazırlasa da bütçe kurgusundaki hatalar nedeniyle değerlendirme sürecinde olumsuz geri dönüş alabilmektedir. Özellikle aşağıdaki hatalar hakem değerlendirmelerinde sıkça karşılaşılan durumlardır.

Proje Faaliyetleriyle İlişki Kurmayan Giderler

Bütçede yer alan her giderin proje faaliyetleri ile doğrudan ilişkisi kurulmalıdır. Proje kapsamıyla ilgisi zayıf görülen giderleri hakemler sorgular ve bütçenin güvenilirliğini düşürür.

Altyapı Yatırımı Gibi Görünen Alet-Teçhizat Talepleri

Ar-Ge projelerinde desteklenen ekipmanlar proje faaliyetleri için gerekli olmalıdır. Genel altyapı yatırımı gibi görünen talepler hakemler tarafından olumsuz değerlendirilir. Örneğin bir yazılım projesinde görev alan her personel için bilgisayar gideri oluşturmak yanlıştır.

Gerçekçi Olmayan Maliyet Tahminleri

Aşırı düşük veya piyasa koşullarından kopuk maliyet tahminleri bütçenin gerçekçiliğini zayıflatır. Bu nedenle bütçe hazırlanırken piyasa fiyatlarına yakın tahminler yapmak önemlidir.

Personel planlaması ile bütçenin uyumsuz olması

İş planında belirtilen faaliyetler ile personel bütçesi arasında uyumsuzluk olmamalıdır.

Bu nedenle TEYDEB proje bütçesi hazırlanırken yalnızca maliyetleri listelemek değil, aynı zamanda bütçenin proje planıyla tutarlı bir şekilde kurgulanması gerekir.

TEYDEB 1501 ve 1507 Projelerinde Bütçe Dağılımı

TEYDEB projelerinde bütçe kalemleri proje türüne göre farklı ağırlıktadır. Özellikle yazılım projelerinde personel giderleri toplam bütçenin büyük bölümünü oluşturur. Buna karşın, makine ve üretim projelerinde malzeme ve alet-teçhizat giderlerinin oranı artabilir.

Hakem değerlendirmelerinde önemli olan unsur bütçenin büyüklüğü değil, bütçe kalemlerinin proje faaliyetleriyle tutarlı şekilde dağıtılmasıdır.

Sonuç: TEYDEB Proje Bütçesi Projenin Başarısını Doğrudan Etkiler

TEYDEB proje bütçesi yalnızca maliyetleri yazdığınız bir tablo değildir. Doğru bir bütçe kurgusu, projenin gerçekçiliğini artırır. Öte yandan yanlış bütçe kurgusu da proje reddine neden olur.

TÜBİTAK 1501 ve 1507 programları için proje bütçesi hazırlama, iş planı kurgulama veya başvuru süreci hakkında destek almak isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.

THS (TRL) nasıl belirlenir sorusu. özellikle çağrı zamanlarında diPMO’ya  en çok yöneltilen sorulardan bir tanesi. Bu konuyu farklı bir yazımızda değerlendirmiştik.  TÜBİTAK TEYDEB de bu iş için bir soru seti yayınladı. Buna rağmen çoğu kişi THS (TRL) belirlerken sezgisel davranıyor. Gerek bizlerin gerekse proje sahiplerinin bu konuya sıklıkla şöyle yaklaştığı aşikar:

Prototip varsa, projenin THS (TRL) seviyesi 6’dır. Demo yapılmışsa, THS (TRL) seviyesi 7’dir. Satış başladıysa, THS (TRL) seviyesi 7’dur.

Oysa TRL (Technology Readiness Level – Teknoloji Hazırlık Seviyesi), bir “yorum” değil; test ortamı, doğrulama seviyesi ve entegrasyon derinliği üzerinden belirlenen teknik bir olgunluk göstergesidir.

Öte yandan yanlış belirlenen THS (TRL) seviyeleri, yanlış programa başvuruya neden olur. TEYDEB projeleri özelinde THS (TRL) seviyelerinin olduğundan yüksek seçilmişse, hakemler projenin teknik yeterliliğini abartılı bulur. Tüm bunlar proje planını da etkiler.

2025-2 döneminde TÜBİTAK’ın önceki dönemlere göre daha az projeye destek verdiğini görüyoruz. Destek almanın zorlaştığı bu ekosistemde, teknik yeterliliğin yanında konumlandırma da önem kazanıyor. Yanlış konumlandırmanın başlangıcını da yanlış THS (TRL) seviyesi seçimi oluşturuyor.

THS (TRL) Belirleme Neden Stratejik Bir Karardır?

THS (TRL) yalnızca teknik bir tablo değildir. Bu teknik tablonun kullanılmayışı, yönetim – Ar-Ge ve satış ekipleri arasında net bir iletişim kurulamamasını da beraberinde getirir. Örneğin, yönetim “prototip”i hemen satmak ister. Satış ekibi biraz daha insaflıdır. Gerçek ortamda test yani THS 7 seviyesi satış için daha makuldür. Ar-Ge ise THS 6-8 arasında bir ürünü çoğunlukla bitmiş sayar. Ama müşteriler, bu seviyelerin hiç birinden tatmin olmaz.

Oysa THS (TRL) seviyesini doğru belirlersek;

• Proje Ar-Ge mi yoksa Ür-Ge mi netleşir.
• Bütçe netlik kazanır.
• Ekip risk analizini doğru yapar.
• Ticarileşme takvimi kesinleşir.
• Danışmanlar doğru destek programı/proje/öncelik seçimi yapar.

Aynı program içinde, farklı TRL seviyelerindeki projeleri aynı kurguyla sunmayız. Hakemler, TRL seviyesini sizin beyanınızdan değil, yazdığınız teknik içerikten okur. Metin ile seviye arasında tutarsızlık olmamalıdır.

THS (TRL) Nasıl Belirlenir?

Teknoloji Hazırlık Seviyesini belirlemenin en sağlam yolu, TÜBİTAK tarafından yayınlanan soru setini dikkate almaktır. Ancak bu sorulara verilen yanıtlar çoğu zaman teknik kanıtla değil, proje sahibinin niyetiyle şekillenir.

Oysa THS (TRL) belirlerken üç temel eksen birlikte değerlendirilmelidir: Test Ortamı, Sistem Entegrasyonu, Doğrulama Derinliği

Öncelikle ürünün hangi ortamda test edildiği kritik bir göstergedir. Çalışmalar yalnızca laboratuvar doğrulaması ile mi sınırlıdır? Simülasyon ortamında mı test edilmiştir? Proje ekibi kontrollü ortamda pilot uygulama yapmış mı? Yoksa sistem gerçek saha koşullarında operasyonel olarak mı çalışıyor? Test ortamı, teknik olgunluğun seviyesini doğrudan etkiler.

İkinci olarak sistem entegrasyonu değerlendirilmelidir. Alt bileşenler ayrı ayrı mı doğrulanmıştır, yoksa sistem bütün olarak mı test edilmiştir? Ürün diğer sistemlerle entegre çalışabiliyor mu? Ekibin entegrasyon öncesinde yüksek bir THS (TRL) seviyesi iddia etmesi doğru değildir.

Üçüncü eksen ise doğrulama derinliğidir. Performans metrikleri ölçülmüş müdür? Ekip, çevresel stres testlerini ve kullanıcı validasyonu sonuçlarını araştırdı mı? Ekip, elde ettiği sonuçları tekrar edebiliyor mu? Teknik olgunluğu, bir sistemin yalnızca çalışması değil; ekibin ölçtüğü ve doğruladığı performans gösterir.

Bir prototipin varlığı, tek başına THS 6 anlamına gelmez. Bir demo olabilir. Ama bu demo sistemin operasyonel ortamda doğrulandığı anlamına gelmez.

THS (TRL) seviyesi, ürünün “varlığına” değil; doğrulama seviyesine dayanır.

En Sık Yapılan Hatalar

THS (TRL) belirleme sürecinde en büyük sorun teknik eksiklik değil, zihinsel kısayollardır. En sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:

• Prototip, bitmiş ürün demek değildir.
• Gerçek ortam testleri ile simülasyon evresi aynı değildir.
• Pilot uygulama operasyonel doğrulamaya eş değer değildir.
• Satışın başlaması, teknik olgunluk göstergesi olarak görülmez.

Peki THS (TRL) Seviyenizi Objektif Olarak Nasıl Görürsünüz?

Sezgisel yaklaşımın en büyük problemi şudur: herkes kendi ürününe karşı biraz fazla iyimser davranır. Bu da THS belirleme sürecini teknik bir analizden çıkarıp kişisel yoruma dönüştürür.

TÜBİTAK TEYDEB’in yayınladığı soru seti, THS (TRL) seviyesini belirlemek için önemli bir referans noktasıdır. Ancak uygulamada iki temel sorunla karşılaşıyoruz. Birincisi, soruların dili oldukça teknik ve yer yer karmaşık. İkincisi ise Excel formatındaki yapının kullanıcı deneyimi açısından pratik olmaması. Bu durum, özellikle teknik ekip dışındaki proje sahipleri için süreci zorlaştırabiliyor.

Bu ihtiyacı daha sade ve erişilebilir bir yapıya dönüştürmek amacıyla çevrimiçi bir THS (TRL) değerlendirme motoru geliştirdik.

Bu motorda:

• Klasik THS belirleme sorularını sadeleştirdik.
• Her soru için açıklayıcı örnekler sunduk.
• Değerlendirmenin doğrudan çevrimiçi ortamda yapılmasını sağladık.

Amacımız, THS belirleme sürecini teknik doğruluktan ödün vermeden daha anlaşılır ve sistematik hale getirmek.

Bize göre bu motoru 2026-1 dönemi çağrısına başvuranlar kullanmalı. Bunun yanında THS belirleme motoru, Ar-Ge ve satış ekipleri arasında ortak zemin arayan yöneticiler, yatırımcı sunumu öncesi teknik olgunluk seviyesini netleştirmek isteyen girişimler tarafından kullanılabilir.

Projeniz İçin Gerçekçi Bir THS Fotoğrafı Çekmeye Hazır Mısınız?

Birkaç dakikanızı ayırın, soruları yanıtlayın ve projenizin mevcut teknik olgunluk seviyesini netleştirin. Takıldığınız bir nokta olursa, değerlendirmeyi birlikte konuşmaktan memnuniyet duyarız.

Yapay zeka ile proje hazırlamak artık bir trendin ötesinde. Kurumlar ve girişimler için hız ve verimlilik arayışının doğal sonucu haline geldi. Ancak hız her zaman derinlik getirmiyor — özellikle araştırma, strateji ve özgünlük gerektiren destek programlarında. Teknoloji sayesinde artık yalnızca bilgiye hızlı erişmiyor, birçok konuda uzman bir proje asistanını düşük maliyetle yanımıza alabiliyoruz. Üzerine iş yapma kültürümüzdeki “son dakikacılık” da eklendiğinde, yapay zekâ adeta sağ kolumuz oluyor. Fakat bu durum, teknik olarak doğrulanmamış ve yüzeysel projelerin üretilme riskini de beraberinde getiriyor.

Son dönemde proje başvurularında yapay zeka kullanımı arttı. Ne kurumlar, ne danışmanlar, ne de girişimler bu eğilime karşı. Başvuru kalitesini korumak için kurumlar yapay zeka ile proje hazırlama sürecini daha net tanımlamalı. TÜBİTAK bu durumu erken fark eden kurum oldu. 2025 Eylül ayında üretken yapay zekanın kullanımına ilişkin bir rehber yayınladı. Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi isimli bu rehberi yazımızda değerlendireceğiz.

Yapay Zeka İle Proje Hazırlama Etik Çerçeve

Öncelikle yayınlanan rehberin yapay zeka kullanımını yasaklamak yerine onu etik sınırlar içinde nasıl kullanmamız gerektiğini tanımlıyor. Bu sınırlar sorumluluk, şeffaflık, veri güvenliği, özgünlük ve doğruluk ilkelerine dayanıyor. Gelin, bu ilkeleri daha anlaşılır hale getirerek proje hazırlarken yaşanabilecek sorunlarla birlikte görelim.

Sorumluluk ve Hesap Verilebilirlik

İlk adım, yapay zekâyı yalnızca bir araç olarak görmek olmalı. Diğer araçlarda olduğu gibi yapay zekanın kullanımı da insan sorumluluğunda. Bu nedenle, yapay zekânın ürettiği her bilgiyi insanın kontrol etmesi gerekir. Örneğin yeni mezun bir proje mühendisi olduğunuzu varsayalım. Şu anda üretilen DC Hızlı Şarj Sistemleri’nde maliyetlerin düşürülmesine yönelik gelen talep üzerine çalışıyorsunuz. Durumu hemen ChatGPT’ye soralım ve gelen yanıta bakalım.

Kulağa oldukça mantıklı gelse de konuyu biraz bilenler açısından sunulan önerinin güvenlik, verimlilik ve mevzuat gerekliliklerini göz ardı ettiği hemen anlaşılıyor. Neyse ki örneğimizdeki proje mühendisi, bu öneriye mutlaka itiraz edecektir. Diyelim ki bu bilgi, konuyla çok ilgili olmayan biri — örneğin bir danışman — tarafından yapay zekâyla üretilip başvuru dokümanına eklendi. Kontrol edilmeden sunulursa, Ar-Ge ekibini renkli ama zorlu bir hakem süreci bekler. 😊

Görüldüğü üzere hesap verilebilirlik de önemli. Hesap verebilirlik, yalnızca doğru sonucu almakla değil, o sonucun nasıl üretildiğini açıklayabilmekle ilgilidir. Şimdi yine Chat GPT’ye bu sonuca nasıl ulaştığını yani kaynak olarak neyi kullandığını soralım:

Gördüğümüz gibi platform yanıt verme sürecinde çok büyük bir metin koleksiyonundan öğrendiği dil kalıplarını kullanıyor. Bu nedenle ona “Kaynak Göster” dediğimizde afallıyor. Bu da hesap verilebilirliği ortadan kaldırıyor.

Şeffaflık ve Açıklanabilirlik

Rehber, proje hazırlama ve yönetme süreçlerinde üretken yapay zeka kullanımını sınırlandırmıyor. Buna karşın kullanıcılardan yapay zekadan hangi aşamada faydalandıklarını beyan etmeleri bekliyor.  2026-1 Çağrısı ile başvuru dokümanında ÜYZ kullanımına ilişkin yeni bir bölüm var.

Adalet ve Ayrımcılık Yapmama

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, ÜYZ yanıtlarını geçmiş verilerden öğrendiklerine göre verir. Bu da zamanla verilen yanıtlarda belirli bir önyargı oluşmasına neden olur. Örneğin, ÜYZ’nin büyük ölçekli işletmelerin projeleriyle eğitildiğini varsayalım. Start-up ölçeğindeki bir girişim, aynı kapsamda fakat büyük bir işletmenin geliştirdiği bir projede çalışıyor. ÜYZ, daha fazla kaynak ve altyapı bilgisine sahip projeleri “başarılı örnek” olarak tanıdığı için, küçük ölçekli girişimin önerisini zayıf ya da yetersiz görebilir.Oysa fikir, teknik olarak aynı değerdedir. Bu örnek, yapay zekâ araçlarının farkında olmadan ölçek, sektör veya kurum büyüklüğü temelli önyargılar üretebileceğini gösterir.

Gizlilik ve Veri Koruma

Teknoloji, birçok şeyi olduğu gibi insan davranışlarını da değiştiriyor. Destek ekosistemi yeni oluşurken, proje sahipleri fikirlerini paylaşmaktan kaçınırdı. Oysa gelinen noktada insanlar büyük bir rahatlıkla fikirlerini hatta iletişim bilgilerini yapay zeka ile paylaşabiliyor.

Örneğin değerlendirme süreçleri için proje sunumu hazırlanması gerekiyor. Akışın çıkarılması için PRODİS’ten üretilen proje dokümanını direkt yapay zekaya beslediğimizi varsayalım. Bu şekilde dokümanda olan;

• Başvuru sahibi firma ve varsa ortaklarına ilişkin bilgiler
• Bu firmalardaki proje yürücüleri ve çalışanlarına ilişkin bilgiler
• Projeye ilişkin teknik bilgiler
• Projeye ilişkin ticari bilgiler

tüm bilgileri birazcık zaman kazanmak için platformla tek bir tuşla rızamızla paylaşıyoruz. 😊

Oysa bu bilgiler yalnızca yetkili kurumlarla paylaşılmalıdır. Bilgilerin üçüncü taraf yapay zekâ platformlarına aktarılması kişisel veri ve gizlilik ihlali riski doğurur. Bu nedenle, hassas içerikler ÜYZ araçlarına girilmemelidir. Yani metinlerde anonimleştirilmiş veriler kullanılmalıdır.

Güvenlik ve Sağlamlık

Yapay zeka metin üretirken aslında milyonlarca veriyi işler. Bunun sonucunda sızıntı, manipülasyon ya da ezberlenmiş bilgi riski oluşur. Bu nedenle kullanılan araçların güvenli, saldırılara karşı dayanıklı ve düzenli olarak denetlenmesi gerekir. Ayrıca hem kurumların hem de bireylerin verilerini korumak için güvenlik ayarlarını bilinçli şekilde yapılandırması büyük önem taşır.

Araştırma Bütünlüğü ve Özgünlük

Daha önce de belirttiğimiz gibi, yapay zekâ ürettiği içerikle veri uydurma, kaynak çarpıtma ya da intihal riski yaratabilir. Bu nedenle, kullanıcılar ÜYZ’den aldıkları her bilgiyi mutlaka kendileri doğrulamalıdır. Bu durumu proje yazım sürecinde sıkça gözlemliyoruz. TEYDEB projelerinin B.3. Proje Hazırlık Çalışmaları bölümünde, başvuru sahipleri projeleriyle ilgili yapılmış araştırmaları belirleyip kaynaklarıyla birlikte sunar. Ancak birçok başvuru sahibi bu bölümü atlar ve genellikle danışmanına bırakır. Literatür kaynaklarını farklı platformlardan tek tek doğrulamak zaman aldığı için, danışmanlar bu süreci hızlandırmak amacıyla ÜYZ’den destek alır. Model, bu bölümde aslında var olmayan kaynakları gerçekmiş gibi üretir. Danışman bu kaynakları kontrol etmeden başvuru dokümanına eklediğinde, proje yanlış bilgiye dayanır ve bilimsel bütünlük zarar görür.

İnsan Odaklılık ve Gözetim

Bu ilkede rehber, yapay zekanın karar veren değil, karar sürecini kolaylaştıran bir araç olması gerektiğini vurguluyor. Özellikle proje değerlendirmesi, fonlama ya da etik onay gibi kritik aşamalarda son sözü insan söylemeli.Bu hem hataların önüne geçiyor hem de sistemin insani değerlerle uyumu koruyor.

Üretken yapay zekanın hakem olduğunu düşünelim. Diyelim ki, proje hakkında görüş bildirecek yapay zekanın, metin akışını ve teknik terimleri doğru buldu. Ona göre bütçe dağılımı da iyiydi ve “Evet destekleyelim” diye görüş bildirdi. Oysa proje, çevresel etkisi bakımından ciddi riskler taşıyor veya toplumsal fayda kısmında eksikler var. İşte tam bu noktada, insan sezgisi ve etik yargısı devreye girmeli.

Yapay Zeka Danışmanın Yerini Alır mı?

Aslında bu bölüme konu olan sorunun yanıtını rehberde geçen ilkelerle yanıtlamış oluyoruz. 😊 Fakat sorunun yanıtı, danışmandan beklenen hizmete göre değişir. TÜBİTAK TEYDEB projeleri hazırlayan bir danışman bu alanda elde ettiği tecrübeye paralel olarak aşağıdaki konularda fikir sahibidir:

• Mevzuat ve çağrı programlarına hakimiyet
• Seçilen projeler sonucunda başvuru sahibinin elde edeceği maddi/gayri maddi kazanımlara ilişkin öngörü
• Proje yürütmede karşılaşılabilecek içsel & dışsal riskler ve bu risklerin yönetimi
• Gerekli hallerde proje geliştirme süreçlerine katkı sağlayabilme
• Güncel bilimsel konulara ilgi ve çok yönlü araştırma kabiliyeti
• Doğru bilgi ve belgeleri proje ekibine ek iş yükü getirmeden temin edebilme kabiliyeti
• Akıcı ve teknik yazım dili kullanma becerisi
• Görsel doküman hazırlayabilme kabiliyeti
• Projeye ilişkin güncel durumu gerekli hallerde üst yönetime raporlayabilme becerisi
• Kurumlar, hakemler ve proje ekibi arasındaki iletişim matrisini yönetebilme
• Projenin mali ve teknik izlenebilirliğini üstlenme
• Projeye ilişkin dolaylı kazanımların (örneğin 5746 Sayılı kanundan doğacak vergi indirimleri) usulüne uygun bir şekilde yapılabilmesi için yeterli seviyede mevzuat ve pratik bilgi sahibi olma
• Proje öncesi, sırası ve sonrasındaki farklı fırsatları fark etme, takip etme ve düzenli olarak başvuru sahibine raporlama

Tüm bunlara karşın ÜYZ, danışmana göre muhtemelen daha akıcı metinler geliştirir. Üstelik çok da hızlıdır. Fakat proje mantığını kuramaz. Kaldı ki yukarıda da değindiğimiz gibi ÜYZ’nin arka planındaki mantık, bilgiyi sentezlemek, doğrulamak ve yönlendirmekten yoksundur.

Öte yandan ÜYZ, çalışkan bir danışmana çok şey kazandırabilir. Danışmanın modele soracağı doğru sorularla konunun daha derinlikli anlaşılması ve zaten belirsizliğin fazla olduğu yenilik sürecinde teknik olarak daha doğru projeler geliştirilmesi mümkün olur. Özetle, yapay zeka proje başvurularında yeni bir dönem başlatma potansiyeline sahiptir. Tabii iyi bir projenin, yalnızca yazıdan değil, düşünceden doğduğunu kabul etmek şartıyla.

Tek Tuşla Proje Yazmak

Destek programı yeni yeni şekillenirken Türkiye sanayisi, büyük ölçüde orta-düşük teknoloji alanlarında üretim yapan KOBİ’lerden oluşuyordu. Ar-Ge, inovasyon, yenilik kavramlarının tamamı birbirinin içine geçmişti ve proje yönetim kültürü henüz emekleme dönemindeydi. O dönemlerin “iyi ve becerikli danışmanı” şöyle tanımlanırdı: Firma ve çalışan bilgileriyle, projenin kısa tanımından tüm başvuru dosyasını hazırlayabilen kişi. Neyse ki bu dönem, ekosistemin gelişmesiyle geride kalmıştı. Ta ki üretken yapay zekâ sahneye çıkana kadar. 😊

Günümüze üretken yapay zeka ile proje hazırlayabilen araçlara rastlamak mümkün. Hatta bu alanda odağına yalnızca TÜBİTAK TEYDEB Yenilik Destek Programları’nı alan girişimler de mevcut. Yayınlanan demolardan bu araçların az önce bahsettiğimiz “iyi ve becerikli danışman” kriterlerini karşıladığını söyleyebiliriz. Buna karşın araçların iyi doküman üretmekte ne kadar başarılı olabileceği ya da başvuru sahibini ne ölçüde yönlendirebileceği tartışma konusu.

Geliştiriciler bu açıklığın farkına varmışlar ki ürünü partner bir firma ile işbirliği yaparak ürün + hizmet olacak şekilde de satışa sunmuşlar. Böylelikle bir nebze de olsa platformun ürettiği projelerde yukarıda sayılan riskler minimize edilmiş. Fakat yine de bu araçların kullanımı ne derece etik bizce tartışmaya açık bir konu.

Hakemler, İzleyiciler ve Üretken Yapay Zeka Araçları

Rehberin ikinci bölümü proje değerlendirme ve izleme süreçlerinde görev alan akademisyenler odağında ÜYZ’yi ele alıyor. Bu bölümde ÜYZ’nin değerlendirme amaçlı kullanımında yukarıda sıraladığımız gizlilik, tarafsızlık, adalet ve sorumluluk ilkelerine atıfta bulunulmuş. Aynı şekilde değerlendiriciler için ÜYZ kullanımına ilişkin kısıt yok. Fakat buna karşın kullanımda üç ana odağa dikkat edilmesi önemli. Bunlar:

Değerlendirme Belgelerinin Gizliliği

Proje bilgileri hassas ve gizli nitelikli bilgiler içerir. Bu açıdan projelerin ÜYZ araçlarına girilmesi önerilmemektedir.

Tarafsızlık ve Adaletin Zedelenmesi

Proje bilgilerinden yola çıkarak projeye ilişkin özet bilgi çıkarma ve/veya projenin güçlü/zayıf yönlerini belirleme belirli kişi veya gruplara haksız avantaj sağlayabilir.

İnsan Odaklılığa Aykırılık

Projelerin değerlendirme süreçlerinin ÜYZ’ye bırakılması, kritik karar alma süreçlerinde nihai sorumluluğun insanda kalmasını engeller.

Sorumlu Kullanım & Ortak Akıl

Yapay zekayı proje süreçlerinden tamamen çıkarmak da, onu her aşamaya dahil etmek de doğru değil. Asıl mesele, bu güçlü aracı doğru sorularla yönlendirmek ve ortaya çıkan bilgiyi anlamlandırmak. Bu noktada danışmanların rolü değişmiyor; tam tersine güçleniyor. Çünkü danışman artık sadece proje yazan kişi değil. Danışmanın ondan gelen veriyi süzmek, bağlama yerleştirmek ve stratejiyi kurmak gibi ek görevleri de mevcut. Biz de bu dönüşümü yakından takip ediyor, etik sınırlar içinde üretken yapay zekânın verimliliğini nasıl artırabileceğini anlamaya çalışıyoruz.

Çünkü bu yeni dönemde başarı, hızla değil, ortak akılla mümkün olacak.

KOBİ Ar-Ge ve Yenilik Destekleri zamanla genişleyen destek ekosisteminde en çok değişikliğe uğrayan destekler. Basit bir google araması yaptığımızda karşımıza bu konu hakkında farklı makaleler çıkıyor. Özellikle eski mevzuatlar baz alınarak hazırlanmış bu yazılar maalesef hali hazırda güncelliğini korumuyor. Buradan yola çıkarak 2025 yılında geçerliliğini koruyan KOBİ Ar-Ge ve Yenilik Destekleri ile ilgili makale yayınlamak istedik. Keyifli okumalar. 🙂

2025 yılı KOBİ Ar-Ge Destekleri

2025 yılının ilk çeyreğine kadar ulusal alanda KOBİ’lere destek sunan iki kurum vardı: KOSGEB ve TÜBİTAK. KOSGEB, KOBİ’leri Ar-Ge ve İnovasyon Destek Programı altında iki alt programda desteklemekteydi. Programlardan Ar-Ge ve İnovasyon olanına yenilik çalışmaları, Ür-Ge olanı ise ürün geliştirme çalışmaları için başvuru gerçekleştirilmekteydi. 15 Mayıs 2025 tarihi itibariyle kurum aniden bu programları başvuruya kapadı. Üstelik bu durum yalnızca Ar-Ge programlarıyla sınırlı kalmadı. Şu anda KOSGEB tarafından verilen destekler geçmiş dönemlere göre oldukça sınırlı. Yürürlükten kaldırılan programların bir listesi buradan izlenebilir.

KOSGEB desteklerini durdurunca, yeni ürün geliştirme alanındaki tüm yük yeniden TÜBİTAK’a geçti. Yani 2025 yılı KOBİ Ar-Ge Destekleri çerçevesinde iki program mevcut. Bunlar; 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı ve 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı.

Programlar, Benzerlikleri ve Farklılıklar

Daha önce de ifade ettiğimiz gibi Ar-Ge ve yenilik çalışmalarına iki programla destek sunuluyor. İlk olarak her iki programında KOBİ’leri aynı bütçe kalemleri çerçevesinde %75 oranla desteklediğini ifade edelim. Bununla birlikte her iki programda da aynı öncelikler ve kilit teknoloji alanlarında ek puan uygulaması geçerli. Tüm bunlarında yanında iki program aynı başvuru dokümanı ve değerlendirme mekanizmalarına sahip.

İki programı birbirinden ayıran en önemli üç özellik; destek süresi, destek miktarı ve desteklenen giderler. 1507 kodlu programda destek süresi 18 ay ile sınırlı. Buna karşın 1501 programında 24 aya kadar olan projelerle destek almak mümkün. Bunun yanında 1501 programında sınırsız proje bütçesi ile başvuru yapılabiliyor. Oysa 1507 programında sunulabilecek maksimum bütçe 3 Milyon TL. Bunun yanında bir diğer fark da desteklenen gider kalemleri arasında yer alan danışmanlık bütçesinde. TÜBİTAK, 1507 kodlu projelerde proje yazımı ve yürütmesine yönelik hizmet giderlerine 55.000 TL’ye kadar destek verir. Oysa bu gider 1501 projelerinde uygun bir gider kalemi değil.

1501 mi 1507 mi?

Gördüğümüz kadarıyla firmalar, çağrı döneminde uygun programı seçmekte zorlanmakta. Oysa hangi TÜBİTAK TEYDEB Ar-Ge ve Yenilik Destek Programı’nın daha uygun olabileceğini belirlemek birkaç soruyla mümkün. Bu sorular;

• Projeye konu olan ürüne ilişkin THS seviyesi ne ve sonunda hangi seviyeye ulaşılacak? Bu konuyu buradaki yazımızda değerlendirmiştik.
• Proje ihtiyaçları neler?
• Projenin kapsamı ne? Bu kapsama ulaşmak için küçük bir ekip, kısa süreli dış destek, sınırlı personel yeterli mi?
• Başvuru sahibi daha önce TÜBİTAK TEYDEB’e başvurdu mu?

Ayrıca pek çok başvuru sahibi için en belirleyici unsur, bazen yalnızca başvuru tarihine yetişebilmek oluyor. :)) Hemen şu anda güncel olan 2025-2 dönemi başvuru tarihlerine bakalım. 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç destek programı son başvuru tarihi 21 Eylül 2025. 1501 KOBİ Sanayi Ar-Ge Destekleme Programı için son başvuru tarihi ise 29 Eylül 2025. Yani iki programın başvuru tarihi arasında yaklaşık 1 haftalık süre var. Bu da demek oluyor ki aslında 1507 programını hedefleyen pek çok firma belki zamanında hareket etmemekten belki de dokümantasyonu yetiştirememekten 1501 programına başvuracak.

Öte yandan Ar-Ge desteklerine ilişkin sayının azalması bu iki programda da rekabetçiliği artırmış durumda. Yine de 1501 programının bütçe ve destek süresi gibi kriterler nedeniyle de daha çok tercih edildiğini hatırlatalım. Bu nedenle ilk Ar-Ge projesini yürütecek start-up’lara 1507 programını öneriyoruz. Hem süreci deneyimlemeleri hem de destek alma şanslarını artırmaları açısından bu program daha uygun.

Projenizin TEYDEB programlarına uygunluğu konusunda fikir almak ya da doğru programı seçmek için bizimle görüşmeye ne dersiniz? Buradan çevrim içi görüşmemiz için tarih belirleyebileceğinizi hatırlatıyoruz. Başvuracaklara şimdiden iyi şanslar!

 

TEYDEB projeleri değerlendirme süreçleri geçtiğimiz günlerde yayınlanan çağrı dokümanı ile duyuruldu. Puan skalası, bir önceki çağrı dönemine göre oldukça daraldı. Yazımıda konuyu değerlendirerek başvuru gerçekleştirecek olanların öz değerlendirme yapmasını hedefliyoruz.

Değerlendirme Zincirinin 4 Halkası

TÜBİTAK TEYDEB projeleri değerlendirme süreçleri dört aşamada gerçekleşir. Bu aşamaları genel hatlarıyla değerlendirelim.

Ön Değerlendirme Aşaması – Başvuru sonrasındaki ilk değerlendirme etabıdır. Başvuru sonrasında her projeye bir TEYDEB uzmanı atanır. TEYDEB uzmanı genel olarak doküman bütünlüğü ve projenin program kriterlerine uygunluğunu değerlendirir.

Hakem Değerlendirme Aşaması – Ön değerlendirme süreçlerini geçen projeler için TEYDEB uzmanı hakem ataması gerçekleştirir. Kurum, akademisyenleri ya da sektör uzmanlarını hakem olarak görevlendirir.

Kurul değerlendirmesi – Hakem değerlendirmesi sonrasındaki değerlendirme sürecidir. Hakem raporları dikkate alınarak projeler kurul değerlendirmesine alınır.

Ek puan & nihai karar – Kurul, çağrıya özel ek puanları ekler; bütçe sıralamasıyla destek listesi kesinleşir.

Gelelim bu süreçlerin detaylarına.

TÜBİTAK TEYDEB Projeleri Ön Değerlendirme Süreçleri

Daha önce de ifade ettiğimiz gibi TEYDEB uzmanı ön değerlendirme süreçlerini yürütür. Projenin bağlı olduğu komiteye uygun olarak atanan TEYDEB uzmanı projeyi şu yönlerden inceler:

• Proje, kısmen ya da büyük ölçüde tamamlanmıştır.
• Projede başvuru sahibinin çözmesi gereken teknik/teknolojik bir sorun bulunmamaktadır. Diğer bir ifadeyle projede gerçekleştirilmesi önerilen uygulamalar rutin uygulamalardır.
• Projede yürütülecek Ar-Ge çalışmaları firma dışından yani hizmet alımı ile gerçekleştirilecektir.
• Proje çıktısının teknik/teknolojik/yasal/hukuki açıdan yapılabilme, kullanılabilme veya endüstriyel uygulamaya dönüşme olasılığı yoktur.
• Proje Ar-Ge ve yenilikten ziyade yatırımı hedefler.
• Proje çıktısının ekonomik yarara dönüşme yani ticarileşme potansiyeli zayıftır.
• Proje teknolojik arka planı güncel değildir.
• Proje başvuru tarihi itibariyle proje ekibinde, proje konusu ile ilgili en az lisans derecesine sahip firma çalışanı bir proje personeli yoktur. Buna ek olarak Proje konusundan farklı bir alanda lisans eğitimi olan çalışanların özgeçmişlerinde
  proje konusu ile deneyimleri sınırlıdır.
• Şayet proje daha önce sunulan ve reddedilen bir projeyse, red gerekçelerinin giderilmesine yönelik yeterli aksiyon alınmadan başvuru yapılmıştır.

Gelelim en kritik red gerekçesine. Direkt olarak çağrı dokümanından alıntı yapalım:

Projede gerçekleştirilecek Ar-Ge faaliyetleri ile sunulan gider kalemleri nitelik ve nicelik olarak uyumlu değildir, gerçekçi bir bütçe planlaması yapılmamıştır. Bütçe kalemlerinin büyük çoğunluğu Ar-Ge çalışmalarına katkısı olmayan gereksiz ve fazla taleplerden oluşmaktadır.

Bu bizim çok karşılaştığımız ve yürüttüğümüz projelerde proje sahipleri ile resmen kıran kırana pazarlığa tutuştuğumuz bir konu. 🙂 Bir çok başvuru sahibi, desteği haklı olarak fırsat olarak görmekte. Ne var ki proje kapsam-zaman ve kalite planına uygun olmayan bütçelendirme direkt red gerekçesi.

Ön değerlendirme süreçleri için mevzuatsal olarak net bir zaman tanımı yapılmasa da bu aşama tahminen 3-4 hafta sürer.  Ön değerlendirme sonucunda; TEYDEB uzmanı projeyi reddeder ya da hakem ataması gerçekleştirir. Bazı özel durumlarda  ise belirlenen proje bölümleri için revizyon da isteyebilir.

TÜBİTAK TEYDEB Projeleri Hakem Değerlendirme Aşaması

Ön değerlendirmeyi geçen projeler hakem değerlendirme süreçlerine geçer. Bu aşamada TEYDEB uzmanı proje için en az 2 en çok 5 hakem ataması gerçekleştirir. Projenin içerdiği teknoloji alanı ve bütçe büyüklüğüne göre hakem sayısı değişir. TEYDEB, Projeye atanan hakemlere ilişkin bilgilerİ firmaya iletir. Firma ve hakem arasında bir çıkar çatılması olması halinde hakeme itiraz edilebilir.

BİLTEG – Bilişim Teknolojileri Grubu – projeleri haricindeki tüm projelerde hakemler yerinde ziyaret yaparak projeyi değerlendirir. BİLTEG projelerinde hakem değerlendirme süreci tarafların tercihine göre çevrim içi ya da yerinde ziyaret şeklinde gerçekleşir. Hakem ziyaret süresine ilişkin net bir süre bulunmamaktadır. Önemli olan projeye atanan hakemlerin farklı görüşmelerle projeyi değerlendirmelerini sağlamaktır.

Projeye atanan hakemler atanma tarihini izleyen üç hafta içerisinde firmayı ziyaret ederek, raporlarını TÜBİTAK TEYDEB’e iletmek zorundadır. Ayrıca projelerin komite değerlendirme sürecine geçebilmesi için hakemlerde en az 60 puan alması zorunludur.

TÜBİTAK TEYDEB Projeleri Komite Değerlendirmesi

Hakem değerlendirmeleri tamamlandıktan sonra TEYDEB uzmanı projeye ilişkin Proje Bilgi Formu’nu hazırlar. Niha kararın verileceği toplantıda kurul, bu form ve kuruluşça sunulan AGY100 ve diğer ek belgelerle hakem raporlarını inceler. Projeye dair karar, görüşülen diğer projelerden bağımsız olarak oluşturulur.

Öncelikle Kurul, değerlendirme eşiğini 60 puan olarak belirler. Ortalama hakem puanı üç ana boyutta değerlendirir:

• endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yön,
• proje planı ile kuruluş altyapısının uygunluğu,
• çıktıların ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşebilirliği

Bunlardan herhangi biri 60 puanın altına düştüğünde Kurul projeyi reddeder. Buna karşılık, tüm boyutlarda eşiğin üzerine çıkan projeler değerlendirme sürecinde ilerler.

Ek Puan Uygulaması

Ek puan uygulaması komite değerlendirmesi tamamlanan projeler için geçerlidir. Bu uygulamaya ilişkin kriterler her çağrı döneminde değişiklik göstermektedir. Güncel durumda başvuruya açık olan 2025-2 çağrısı dikkate alındığında aşağıdaki kriterlere sahip projelere değerlendirmeler haricinde ek puan verilecektir:

• Ticarileşme Performansı: Bu puan, firmanın önceki TEYDEB projelerinden elde ettiği satış verilerine göre oluşur. Bu puan (-1) ila (+5) arasında olabilir. Şayet başvuru sahibi geçmiş projelerinde elde ettiği ürünleri ticarileştiremediyse negatif puan alır. Tam tersi olarak iyi bir ticarileşme süreci geçiren Ar-Ge ürünlerine sahip firmalar bu bölümden (+) puan alır. Geçmiş TEYDEB projelerinde ticarileşme performansının tamamlanan projeler için ise TEYDEB’e sunulan ticarileşme raporlarıyla ölçüldüğünü hatırlatalım.
• Öncelikli Alan Uygunluğu: Şayet proje, öncelikli alanlardan birindeyse ek olarak +5 puan alır. 2025-2 çağrı dönemi için öncelikli alanlar; Afet Öncesi, Sırası ve Sonrasına Yönelik Araştırmalar ve Teknolojiler ile 12. Kalkınma Planı Öncelikli ve Kilit Teknoloji Alanları olarak belirlenmiştir. Daha önce Yeşil Mutabakat / İklim Uyumu altında projelere uygulanan ek puan bu çağrı döneminde geçerliliğini kaybetmiştir.

Proje Sonuçlarının Belirlenmesi ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kurum tüm bu süreçlerin ardından şu sonuçları elde eder.

• Projeyi destekler.
• Değerlendirme süreçlerini daha verimli yürütmek için ek hakem atar.
• Proje için kurumdan ek bilgi ve belge talep eder.
• Projeyi reddeder.

Proje sonuçlarının belirlenmesinin ardından kurum, desteklenen projeler için destek kararını ve proje sözleşmelerini KEP üzerinden iletir. Reddedilen projeler için redde ilişkin itirazlar, yine KEP üzerinden iletilen proje sonuç yazısı referans alınarak TÜBİMER üzerinden yapılır.

Görüldüğü üzere, TÜBİTAK TEYDEB 2026-1 çağrı dönemi projeleri daha seçici ve ticarileşme odaklı bir ölçekte değerlendiriyor. Ek puan alanı daraldığından, hakem raporunun kalitesi destek almanın belirleyici unsuru hâline geldi.

Yeni Başvurunuzu diPMO ile Yürütün!

Proje kurgusu, bütçe optimizasyonu, ticarileşme raporu ve THS analizi dâhil her aşamada yanınızdayız. İletişime geçin, desteklerden faydalanmanıza katkı sağlayalım!