THS (TRL) nasıl belirlenir sorusu. özellikle çağrı zamanlarında diPMO’ya en çok yöneltilen sorulardan bir tanesi. Bu konuyu farklı bir yazımızda değerlendirmiştik. TÜBİTAK TEYDEB de bu iş için bir soru seti yayınladı. Buna rağmen çoğu kişi THS (TRL) belirlerken sezgisel davranıyor. Gerek bizlerin gerekse proje sahiplerinin bu konuya sıklıkla şöyle yaklaştığı aşikar:
Prototip varsa, projenin THS (TRL) seviyesi 6’dır. Demo yapılmışsa, THS (TRL) seviyesi 7’dir. Satış başladıysa, THS (TRL) seviyesi 7’dur.
Oysa TRL (Technology Readiness Level – Teknoloji Hazırlık Seviyesi), bir “yorum” değil; test ortamı, doğrulama seviyesi ve entegrasyon derinliği üzerinden belirlenen teknik bir olgunluk göstergesidir.
Öte yandan yanlış belirlenen THS (TRL) seviyeleri, yanlış programa başvuruya neden olur. TEYDEB projeleri özelinde THS (TRL) seviyelerinin olduğundan yüksek seçilmişse, hakemler projenin teknik yeterliliğini abartılı bulur. Tüm bunlar proje planını da etkiler.
2025-2 döneminde TÜBİTAK’ın önceki dönemlere göre daha az projeye destek verdiğini görüyoruz. Destek almanın zorlaştığı bu ekosistemde, teknik yeterliliğin yanında konumlandırma da önem kazanıyor. Yanlış konumlandırmanın başlangıcını da yanlış THS (TRL) seviyesi seçimi oluşturuyor.
THS (TRL) Belirleme Neden Stratejik Bir Karardır?
THS (TRL) yalnızca teknik bir tablo değildir. Bu teknik tablonun kullanılmayışı, yönetim – Ar-Ge ve satış ekipleri arasında net bir iletişim kurulamamasını da beraberinde getirir. Örneğin, yönetim “prototip”i hemen satmak ister. Satış ekibi biraz daha insaflıdır. Gerçek ortamda test yani THS 7 seviyesi satış için daha makuldür. Ar-Ge ise THS 6-8 arasında bir ürünü çoğunlukla bitmiş sayar. Ama müşteriler, bu seviyelerin hiç birinden tatmin olmaz.
Oysa THS (TRL) seviyesini doğru belirlersek;
- Proje Ar-Ge mi yoksa Ür-Ge mi netleşir.
- Bütçe netlik kazanır.
- Ekip risk analizini doğru yapar.
- Ticarileşme takvimi kesinleşir.
- Danışmanlar doğru destek programı/proje/öncelik seçimi yapar.
Aynı program içinde, farklı TRL seviyelerindeki projeleri aynı kurguyla sunmayız. Hakemler, TRL seviyesini sizin beyanınızdan değil, yazdığınız teknik içerikten okur. Metin ile seviye arasında tutarsızlık olmamalıdır.
THS (TRL) Nasıl Belirlenir?
Teknoloji Hazırlık Seviyesini belirlemenin en sağlam yolu, TÜBİTAK tarafından yayınlanan soru setini dikkate almaktır. Ancak bu sorulara verilen yanıtlar çoğu zaman teknik kanıtla değil, proje sahibinin niyetiyle şekillenir.
Oysa THS (TRL) belirlerken üç temel eksen birlikte değerlendirilmelidir: Test Ortamı, Sistem Entegrasyonu, Doğrulama Derinliği
Öncelikle ürünün hangi ortamda test edildiği kritik bir göstergedir. Çalışmalar yalnızca laboratuvar doğrulaması ile mi sınırlıdır? Simülasyon ortamında mı test edilmiştir? Proje ekibi kontrollü ortamda pilot uygulama yapmış mı? Yoksa sistem gerçek saha koşullarında operasyonel olarak mı çalışıyor? Test ortamı, teknik olgunluğun seviyesini doğrudan etkiler.
İkinci olarak sistem entegrasyonu değerlendirilmelidir. Alt bileşenler ayrı ayrı mı doğrulanmıştır, yoksa sistem bütün olarak mı test edilmiştir? Ürün diğer sistemlerle entegre çalışabiliyor mu? Ekibin entegrasyon öncesinde yüksek bir THS (TRL) seviyesi iddia etmesi doğru değildir.
Üçüncü eksen ise doğrulama derinliğidir. Performans metrikleri ölçülmüş müdür? Ekip, çevresel stres testlerini ve kullanıcı validasyonu sonuçlarını araştırdı mı? Ekip, elde ettiği sonuçları tekrar edebiliyor mu? Teknik olgunluğu, bir sistemin yalnızca çalışması değil; ekibin ölçtüğü ve doğruladığı performans gösterir.
Bir prototipin varlığı, tek başına THS 6 anlamına gelmez. Bir demo olabilir. Ama bu demo sistemin operasyonel ortamda doğrulandığı anlamına gelmez.
THS (TRL) seviyesi, ürünün “varlığına” değil; doğrulama seviyesine dayanır.
En Sık Yapılan Hatalar
THS (TRL) belirleme sürecinde en büyük sorun teknik eksiklik değil, zihinsel kısayollardır. En sık karşılaştığımız hatalar şunlardır:
- Prototip, bitmiş ürün demek değildir.
- Gerçek ortam testleri ile simülasyon evresi aynı değildir.
- Pilot uygulama operasyonel doğrulamaya eş değer değildir.
- Satışın başlaması, teknik olgunluk göstergesi olarak görülmez.
Peki THS (TRL) Seviyenizi Objektif Olarak Nasıl Görürsünüz?
Sezgisel yaklaşımın en büyük problemi şudur: herkes kendi ürününe karşı biraz fazla iyimser davranır. Bu da THS belirleme sürecini teknik bir analizden çıkarıp kişisel yoruma dönüştürür.
TÜBİTAK TEYDEB’in yayınladığı soru seti, THS (TRL) seviyesini belirlemek için önemli bir referans noktasıdır. Ancak uygulamada iki temel sorunla karşılaşıyoruz. Birincisi, soruların dili oldukça teknik ve yer yer karmaşık. İkincisi ise Excel formatındaki yapının kullanıcı deneyimi açısından pratik olmaması. Bu durum, özellikle teknik ekip dışındaki proje sahipleri için süreci zorlaştırabiliyor.
Bu ihtiyacı daha sade ve erişilebilir bir yapıya dönüştürmek amacıyla çevrimiçi bir THS (TRL) değerlendirme motoru geliştirdik.
Bu motorda:
- Klasik THS belirleme sorularını sadeleştirdik.
- Her soru için açıklayıcı örnekler sunduk.
- Değerlendirmenin doğrudan çevrimiçi ortamda yapılmasını sağladık.
Amacımız, THS belirleme sürecini teknik doğruluktan ödün vermeden daha anlaşılır ve sistematik hale getirmek.
Bize göre bu motoru 2026-1 dönemi çağrısına başvuranlar kullanmalı. Bunun yanında THS belirleme motoru, Ar-Ge ve satış ekipleri arasında ortak zemin arayan yöneticiler, yatırımcı sunumu öncesi teknik olgunluk seviyesini netleştirmek isteyen girişimler tarafından kullanılabilir.
Projeniz İçin Gerçekçi Bir THS Fotoğrafı Çekmeye Hazır Mısınız?
Birkaç dakikanızı ayırın, soruları yanıtlayın ve projenizin mevcut teknik olgunluk seviyesini netleştirin. Takıldığınız bir nokta olursa, değerlendirmeyi birlikte konuşmaktan memnuniyet duyarız.
